ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ, ਇੰਡੀਆ

‘ਲਾਲ ਰੱਤਾ’ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਨਸੀ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਸਿਆਸੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਟਕਰਾਅ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕੀਮਤ—ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਹੀਣ ਗਰੀਬਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਚਿਤਰਨ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਉੱਚ-ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀ ‘ਲਾਲ ਰੱਤਾ’ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਸ਼ਾਲ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ 'ਤਾਰੋ' ਦੀ ਕਬਰ/ਮਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕਮਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਤਾਰੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। "ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ" ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਇਹ ਸ਼ਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਆਪਣਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤਾਰੋ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਸਕੂਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਜਿਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ, ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਕੈਥਾਰਸਿਸ' (ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹਲਕਾਪਨ) ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਹੈਪੀ ਐਂਡਿੰਗ' (ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਅੰਤ) ਇੱਕ ਹਲਕੀ-ਫੁਲਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈੱਕਿੰਗ ਗਾਈਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸਬੰਧ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।