ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ

ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਇੰਡੀਆ

‘ਖੋਰਾ’ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ‘ਕੰਢੀ’ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਏ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਬੰਧੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਉਲੀਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਲ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜੀਵਤ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੇਖਕ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਰਜੂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਛਾਣਨਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਹਿਲ ਬਿਰਜੂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਦਰਦ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਗੁਆਚੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਖੋਰਾ ਇਸਦੇ ਕਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ: ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣਾ ਜੋ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਕਟੌਤੀ ਵੀ।