‘ਰੌਲਿਆਂ ਵੇਲੇ’, ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ 1947 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੰਡ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਲੀ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਖੁਦ ਹੰਢਾਇਆ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਆਬਿਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਸ਼ੀਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਖਾਂਤ, ਖੰਡਿਤ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਟੈਪੇਸਟਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖਕ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਾਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇਪਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਦਮੇ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜ਼ਖਮ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਦਕਾ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਬੁਣਤੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।
