‘ਗੋਇਲ‘ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚੀ ਜੁੜੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ‘ਇਜਾਜ਼’, ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ‘ਜ਼ਾਹਿਦ’, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋ ਲਹੌਰ ਦੇ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬਸ਼ੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੋਧਵਾਦ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਇਸਮਾਈਲ (ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦ) ਵਰਗੇ ਪਾਤਰ ਵੰਡ ਦੇ ਸਦਮੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪਛਾਣ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ, ਬਾਬੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬੌਧਿਕ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਹੁਵਾਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਥਾਵਾਚਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਿਛੋਕੜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਸ਼ੀਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਗਤੀ ’ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਤਕ ਤਰਲ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ‘ਗੋਇਲ’ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰੋਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ: ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ। ‘ਗੋਇਲ’ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਥਪੂਰਨ ਕਦਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
